تاريخ انتشار : ۵ فروردین ۱۳۹۲ تعداد بازديد : 5514

 مصحف فاطمیه چیست؟


 شایع ترین پرسش درباره این مصحف، عنوان جنجال برانگیز و شبهه ناك آن، یعنی “مصحف” است؛ زیرا چنین برمی آید كه این مصحف، قرآن خاصی است. بسیاری از برادران اهل سنت می پندارند شیعه، قرآنی دیگر- جز قرآن موجود – در اختیار دارد! و گمان كرده اند مصحف فاطمه علیهاالسلام همان قرآن است! این پندار حتی در مطبوعات دنیای عرب نمایان شده است؛ برای نمونه روزنامه”آخرخبر” در سودان در تاریخ ششم رجب ۱۴۱۶ مقاله ای را درج كرده و مدعی شده است، شیعیان قرآنی دیگر به نام مصحف فاطمه دارند!

باید اذعان كرد وجود مصحف فاطمه ثابت شده و راهها و اسناد درستی برای اثبات آن وجود دارد؛ اما می بایست به پیرایه ها و شائبه های پیرامون آن پاسخ داد، به ویژه كه تاكنون اثر مستقلی در این باره چاپ و منتشر نشده، فقط به صورت ضمنی بدان پرداخته اند.

علی بن سعید از امام صادق علیه السلام روایت می كند: به خدا سوگند، مصحف فاطمه نزد ماست و در آن حتی یك آیه از كتاب الله نیست. (۱) در نتیجه باید گفت “مصحف” به معنای كتاب مجلد و شامل هر كتابی می شود و اختصاص به قرآن ندارد، گو این كه معنای مشهور مصحف، قرآن است. پس از نظر لغوی نمی توان گفت مصحف به معنای قرآن است.

برخی اخبار که از كتابهای حضرت زهرا علیهاالسلام سخن می گوید، هیچ یك عنوان مصحف را بازگو نمی كند. از این رو برخی پنداشته اند مصحف همان است كه در اخبار آمده و این سبب اختلاف نظر شده است. البته این احادیث، سخن از كتاب های حضرت فاطمه علیهاالسلام می كند، نه تنها از مصحف ایشان. از این رو شایسته می نماید به دیگر كتاب های منسوب به ایشان اشاره شود، تا از میان آنها به مصحف دست یابیم.

۱-    كتاب اخلاقی

در احادیث كتابی با این عنوان ذكرنشده، بلكه در كتابها به مضمون آن اشاره شده است. خرائطی از مجاهد نقل می كند: ابی بن كعب به دیدار فاطمه – رضی الله عنها، دختر محمد، صلی الله علیه وسلم – رفت. فاطمه به او كتابی پوشیده در شاخه های درخت خرما نشان داد، كه در آن نوشته شده بود: هر كس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، با همسایه اش به نیكی رفتار كند. (۲)

ظاهراً كسانی كه گفته اند مصحف فاطمه در بردارنده معارف و اخلاق و آداب است، این احادیث را دیده اند.

۲-    كتاب تشریعی

كتابی با چنین عنوانی نیز در احادیث ذكر نشده است؛ ولی امام صادق علیه السلام در پاسخ به پرسش های كارگزار منصور- خلیفه عباسی – در مدینه آنچه را می فرماید، مستند به این كتاب می كند. (۳) علامه سید محسن امین این كتاب را مصحف فاطمه دانسته (۴) ولی باید گفت روایاتی وجود دارد و ذكر خواهد شد كه می گوید مصحف حضرت در بردارنده احكام حلال و حرام نیست، و اگر چنین احكام فقهی ذكر شده، در مصحف و روایتی دیگر از حضرت فاطمه علیهاالسلام است، كه از پدر بزرگوارش پیامبر اسلام نقل كرده است. (۵)

۳-    لوح فاطمه

ابوالفتح كراجكی معتقد است: تمامی شیعیان در صحت محتوای این لوح اتفاق نظر دارند. (۶) در كتاب كمال الدین و تمام النعمة از شیخ صدوق مضمون این لوح ذكر شده است. (۷) محتوای این لوح هدیه خدا به پیامبر بوده است كه پیامبر آن را به حضرت فاطمه علیهاالسلام بخشید. (۸)

۴-    وصیتنامه

حضرت زهرا علیهاالسلام كتابی از خود به جا گذاشت كه وصایایش را در آن نوشته بود. (۹) این وصایا، امور شرعی – از جمله تكلیف هفت باغی كه توسط رسول الله “صلوات الله علیه” وقف آن حضرت شده بود- نیز توصیه ها و امور سیاسی بود. (۱۰) از جمله وصایای سیاسی حضرت، عدم حضور برخی در تشییع جنازه ایشان، معلوم نكردن محل دفن و … است. این وصایا از شمار مطالبی است كه در مصحف فاطمه علیهاالسلام وجود داشته است. برخی گفته اند امام علی علیه السلام این وصایا را پس از درگذشت حضرت زهرا علیهاالسلام بر بالین وی یافت. (۱۱)

۵-    مصحف فاطمه علیها السلام

این كتاب توسط آن حضرت، املاء نشده و از این رو به آن “مصحف فاطمه” گفته اند كه هدیه ای الهی به ایشان بوده است. بنابراین نویسنده یا گوینده این سخنان كیست؟ اگر محتوای این مصحف، قرآن نیست، چه چیز در آن یافت می شود؟ حجم این كتاب چقدر است؟ و

نویسنده مصحف

امام صادق علیه السلام در جواب سوال “حماد بن عثمان” مبنی بر این كه نویسنده مصحف كیست، می فرماید: امیر مومنان هر چه را می شنید، می نوشت، تا این كه به صورت كتابی در آمد. (۱۲)

املاء كننده و گوینده احادیث

خدای تعالی

برخی گفته اند گوینده سخنان موجود در مصحف، خداوند است. امام صادق علیه السلام می فرماید: خداوند آن سخنان را فرموده و بر حضرت فاطمه الهام كرده است. (۱۳) این گونه الهام برای مادر حضرت موسی نیز وجود داشته .

فرشته

بعضی معتقدند این سخنان از فرشته ای است.

جبرئیل

در صحیحه ابوعبیده از امام صادق علیه السلام است كه سخنان از آن ِ جبرئیل است. (۱۴)

رسول خدا

امام حسین علیه السلام می فرماید: مصحف فاطمه نزد ما است. به خدا سوگند! یك حرف از قرآن در آن نیست. سخنان این مصحف از آن رسول الله و خط علی علیه السلام است. (۱۵)

بنابراین حدیث، گوینده سخنان این مصحف، رسول الله است. علامه مجلسی در ذیل این حدیث می گوید: مقصود از فرستاده خدا، جبرئیل است. همچنان كه در آیات بسیاری، به ملائكه، رسولان خدا گفته شده است. (۱۶)

چه بگوییم سخنان این مصحف از خداست یا جبرئیل، تفاوتی ندارد، زیرا خداوند به واسطه جبرئیل، این احادیث را فرموده؛ ولی نمی توانیم معتقد باشیم مقصود از “رسول الله” پیامبراسلام است؛ زیرا روایات بسیاری تصریح دارد سخنان این مصحف پس از وفات رسول الله صلی الله علیه و اله و در تسلای وفات آن حضرت، برای حضرت فاطمه علیهاالسلام گفته شد.

آنچه این گفته را درست تر می نماید، این است كه حضرت دارای دو كتاب دیگر، یكی در اخلاق و دیگری در تشریع است. پس می توان گفت مصحف فاطمه، به املای رسول الله بوده، به ویژه روایاتی كه می گوید جبرئیل املاء كرده، احكام شرعی را نگفته است. پس اگر حضرت فاطمه علیهاالسلام كتابی در احكام شرعی داشته، روشن می شود رسول الله آن را به ایشان آموخته و گفته است.

پس از این كه دانستیم سخنان این مصحف از پروردگار به واسطه جبرئیل، و نویسنده آن امام علی علیه السلام است، این پرسش پیش می آید كه چرا به حضرت فاطمه علیهاالسلام منسوب شده است؟ به رغم آن كه حضرت نه گوینده و نه نگارنده آن است!

در پاسخ باید گفت: این سخنان برای حضرت فاطمه و برای تسلای خاطر او نازل شد، از این رو مصحف، منسوب به حضرت فاطمه است. نظیر این امر در انتساب تورات به حضرت موسی علیه السلام و انجیل به حضرت عیسی علیه السلام و زبور به داوود علیه السلام دیده می شود.

محتوای مصحف فاطمه علیهاالسلام

روایات مختلفی درباره محتوای مصحف فاطمه علیهاالسلام وجود دارد؛ برخی از این روایات مطالبی را نفی و بعضی دیگر مطالبی را اثبات می كند كه از این قرار است:

محتوای نفی شده

با توجه به روایات اهل بیت علیهم السلام در می یابیم كه مصحف فاطمه علیهاالسلام شامل بر دو قسمت، یعنی قرآن و دیگری احكام شرعی نیست. این روایات با تعبیرهای زیر آمده است:

قرآن نیست (۱۷) گمان نمی كنم قرآن باشد (۱۸) چیزی از قرآن در آن نیست (۱۹) چیزی از كتاب الله در آن نیست (۲۰) آیه ای از كتاب الله در آن نیست (۲۱) حرفی از قرآن در آن نیست (۲۲) و یك حرف از قرآن موجود در آن نیست (۲۳)

از این همه تاكید و تكرار بر نفی وجود مطالب قرآنی در مصحف فاطمه در می یابیم كه در زمان امام باقر و امام صادق علیهماالسلام مصحف، به معنای قرآن مكتوب بود. اما چرا امامان به آن مصحف فاطمه و نه كتاب فاطمه می گفتند؟ اگر كتاب می گفتند دیگر نیازی به این همه یاد آوری و آگاهی نداشت!

در پاسخ باید گفت: از آن رو كه مصحف حضرت، بدین نام از آغاز خوانده می شد و در آن هنگام به معنای قرآن نبود، در زمان های بعد نیز همین اسم تكرار می شد. امام علی علیه السلام كتاب فاطمه را مصحف نامید: به همسرم مصحفی مشحون از علم داده شد كه به كسی این دانشها داده نشد. (۲۴)

مصحف، احكام شرعی را در برندارد ، در مورد احكام شرعی، امام صادق می فرماید: چیزی از حلال و حرام- احكام- در آن نیست. (۲۵)

محتوای اثبات شده

روایات- به گونه تفصیل- تمام محتوای مصحف فاطمه را ذكر نكرده، بلكه عنوان ها یا برخی سخنان را بیان نموده اند. این روایات در منابع مختلفی پراكنده است و ذكر می كنند در مصحف فاطمه این مطالب آمده است:

مقام عظیم پیامبر صلی الله علیه وآله (۲۶)

حوادثی كه رخ خواهد داد (۲۷)

نامهای انبیا و اوصیا (۲۸)

اسامی پادشاهان و پدرانشان (۲۹)

وصیت حضرت زهرا علیهاالسلام (۳۰)

پی نوشت ها:

۱-    بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۳۷۱، ح ۳.

۲-    مكارم الاخلاق و معالیها، خرائطی، ص۴۳، چاپ مكتبة الاسلام العالمیة، قاهره.

۳-    فروع كافی، كلینی، ج۳ ، ص ۷۰۵، ح ۲ تحقیق علی اكبر غفاری، چاپ دارالاضواء، بیروت.

۴-    اعیان الشیعه، ج ۱، صص۳۱۴- ۳۱۵.

۵-    سیرة الائمة الاثنی عشر، ج ۱، صص۹۶ – ۹۷.

۶-    استنصار فی النفس علی الائمة الاطهار، ص ۱۳، چاپ دارالاضواء.

۷-    اصول کافی، ج ۱، ص۳۱۱، تحقیق غفاری، چاپ موسسه نشر اسلامی، قم.

۸-    الارشاد، شیخ مفید، ص۲۶۲، چاپ بصیرتی قم كمال الدین، صدوق، ج ۱، ص ۳۱۲ بحارالانوار، ج ۳۶، ص۲۰۱.

۹-    تهذیب الاحكام، طوسی، ج ۹، ص ۱۴۴، ح ۵۰، چاپ دارالاضواء، بیروت.

۱۰-   بحارالانوار، ج ۱۰۳، صص ۱۳۵- ۱۳۶، ح ۱۴.

۱۱-   همان.

۱۲-  اصول كافی، ج ۱، ص۲۴، ح ۲ / بحارالانوار، ج ۲۶، ص۴۴، ح ۷۷.

۱۳-   بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۳۹، حدیث۷۰.

۱۴-   بصائرالدرجات، صفار، ص ۱۵۳، ح ۶ / اصول كافی، ج ۱، ص۲۴۱، ح ۵

۱۵-   بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۴۶، حدیث ۹۴.

۱۶-    حج، آیه ۷۵/ فاطر، آیه ۱ / انعام، آیه ۶۱/ اعراف، آیه ۳۷ / هود، آیه ۶۹/ حجر، آیه ۱۵ / مریم، آیه ۱۷- ۱۹ و

۱۷-   بحارالانوار، ص ۴۵، ح ۳۰.

۱۸-    همان، ح ۷۹.

۱۹-   همان، ص ۴۳، ح ۳۹.

۲۰-    همان، ج ۴۷، ص ۲۷۱، ح۳.

۲۱-    همان، ص ۴۶، ح ۳۴.

۲۲-    همان، ج ۲۶، ص ۳۹، ح ۱۰.

۲۳-   همان، ج ۳۷، ص۱۷۶ / روضةالكافی، ص ۴۳، ح ۱۳.

۲۴-   بصائرالدرجات، ص۲۰۰، ح ۲.

۲۵-   اصول كافی، ج۱، ص۳۹۰، ح ۱.

۲۶-   بحارالانوار، ج۲۶، ص ۴۱، ح ۷۲.

۲۷-   اصول كافی، ج ۱، ص۲۴۰، ح ۲ / بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۱۳، ح اول.

۲۸-   بحارالانوار، ج ۴۷، ص۳۲.

۲۹-   بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۱۳، ح اول/ اصول كافی، ج ۱، ص ۲۴۲، ح ۳.

۳۰-  اصول كافی، ج ۱، ص ۲۴۱، ح ۴.

منبع : تبیان با رعایت اختصار




همچنین بخوانید
ویژه های سایت
آخرین مطالب
هدیه ای ماندگار و اصیل


جهت افزایش کیفیت مطالب لطفا دیدگاه خود را در خصوص این مطلب بیان کنید.

( الزامي ) (الزامي)


  1. واقعه گفت:

    فاطمه یک آسمان ادراک بود

    فاطمه خورشید روی خاک بود

    قلب حق در سینه او می تپید

    از سر انگشتش نجابت می چکید

  2. سلام و درود؛
    دوست عزیز این مطلب شما در پایگاه اینترنتی و بسته فرهنگی عمارنامه منتشرگردید.
    http://www.ammarname.ir/link/20381
    ما را با درج بنر و یا لوگو در وبگاه خود یاری نمایید .
    موفق و پیروز باشید .
    عمارنامه http://ammarname.ir/—- info@ammarname.ir
    یا علی

  3. باقزلو گفت:

    سلام همسنگر خدا قوت

    شهادت مادر بی نشان ما را :

    با یک جمله به فرزند منتظرش تسلیت بگو

    منتظر شما در آسمانی ها هستیم

  4. نقی گفت:

    سلام و خداقوت. می بخشید تفاوت مصحف فاطمه با صحیفه فاطمه جیه؟

  5. سما گفت:

    سلام چند خط از مطلب راجع به مصحف فاطمه س رو خوندم ممنون از زحمات شما .