تاريخ انتشار : ۱۳ آبان ۱۳۹۱ تعداد بازديد : 3054

 کیفیت منابع خطبه غدیر


درباره اسناد و منابع و كيفيت نقل متن خطابه غدير سؤالاتى مطرح مى‏شود كه به عنوان رفع ابهامات علمى است . به تبيين اين پرسش‏ها مى‏پردازيم تا جهات سندى خطابه از هر جهت كامل ارائه شده باشد .

آيا ائمه به متن مفصل خطبه استناد كرده ‏اند ؟

 استناد ائمه به خطابه غدير دو گونه است :

–          روايت كامل خطبه و استناد به آن به عنوان بزرگترين منشور ابدى اسلام . اين صورت در روايت امام باقر (ع) مشهود است كه حضرت اضافه بر نقل كامل خطبه داستان مفصل غدير را هم ضميمه كرده‏اند ، كه به دو سند از دو كتاب احتجاج و اليقين نقل شد .

–          استناد به فرازهاى خطبه است . پيداست اين صورت اكثراً به جمله‏هاى شاخص و اصلى خطبه باز مى‏گردد كه براى اثبات ولايت شاهد آورده مى‏شود . موارد اين استنادها بسيار زياد بوده و از همه امامان وارد شده است ؛ و با توجه به روايت امام باقرمى‏توان اذعان داشت كه با توجه به خطبه مفصل ، به موارد لازم آن استناد فرموده‏اند .

آيا منابع قبل از قرن پنجم مثل كلينى و صدوق و شيخ مفيد متن مفصل خطبه را نقل كرده ‏اند؟

با در نظر گرفتن شرايط علما و مؤلفين و نيز اشتغالات و تخصص‏هاى آنان و همچنين تاريخچه كتب خطى در طول چهارده قرن ، با يك جمع بندى پاسخ اين سؤال در ۴ مرحله روشن خواهد شد .

–          شيخ كلينى (م ۳۲۸ ق) كتابى درباره غدير داشته كه امروزه مفقود است و ما نمى‏توانيم با قاطعيت بگوييم كلينى خطبه را نقل نكرده است .  الذريعة: ج ۷ ص ۱۷۳ ش ۹۰۰٫

–          روايات بسيارى داريم كه مؤلفين قرون اوليه به خاطر شرايط تقيه در اجتماع از نقل آن پرهيز داشتند تا بتوانند اصل مطلب را اثبات كنند . درباره كلينى و صدوق و مفيد كه در بغداد و در بين مخالفين به نقل معارف اهل‏بيت : مى‏پرداختند وجود چنين شرايطى مسلم است و به همين جهت هر يك كتابى درباره غدير دارند و نيز مطالب مفصلى درباره آن در تأليفاتشان به ما رسيده است ، اگر چه خطبه مفصل غدير نرسيده باشد .

–          روايات بسيارى داريم كه متقدمين به آنها دست نيافته‏اند و متأخرين آن‏ها را يافته‏اند . اين به خاطر كمبود ارتباطات و قلت نسخه‏هاى يك كتاب در زمان‏هاى گذشته بوده كه در اثر فحص و جستجو و احياناً به طور اتفاقى به نسخه‏اى از يك كتاب و يا نقل حديثى دست مى‏يافتند .

–         گذشته از آنچه ذكر شد ضابطه در قبول احاديث نقل آن در سال يا قرن خاصى نيست ، بلكه وثاقت اسناد و اتصال آن تا زمان نقل اصل حديث تنها قانون حاكم در پذيرفتن احاديث است . اين قانون لايتغير درباره همه احاديث تاريخى و فقهى و اخلاقى و غيره جارى است و در هيچيك از اين موارد مسئله نقل در قرن خاصى يا توسط علماى خاصى به عنوان رد يا قبول حديثى پذيرفته نشده است . بنابراين –  بر فرض كه خطبه غدير در قرن اول هم نقل نشده باشد –  وقتى در قرون بعدى با اسناد معتبر نقل شده باشد ، براى صحت واعتبار آن كافى است .

روايات منابع اهل تسنن در چه حدى با متن مفصل خطبه توافق دارد ؟

توافق اطمينان آورى در اين باره به چشم مى‏خورد ، كه مى‏توان آن را از چند ديدگاه مورد توجه قرار داد :

–          در روايات اهل تسنن خطبه غدير از چند سطر تا چند صفحه نقل شده است ، كه عبارات آنها با خطبه مفصل تطابق كامل دارد . اين بدان معنى است كه آنان به علل مختلف در صدد نقل قسمتى از خطبه بوده‏اند در حالى كه همه آن را در اختيار داشته‏اند . اين علل مى‏تواند اختصار خطبه بلند براى هدف مورد نظر ، حذف يا به حد اقل رساندن آنچه با مذهب آنان توافق ندارد ، ترس خود آنان از مردم و حاكمان نسبت به نقل كامل حديث و امثال آن باشد .

–          اسناد كتاب اليقين و التحصين و الاقبال تماماً از اهل سنت است و سيد ابن طاووس دقيقاً به همين جهت آن را نقل كرده و حتى كتاب‏هايى كه سيد از آنها نقل كرده از مؤلفين معروف و مورد اعتماد اهل تسنن هستند كه عبارتند از احمد بن محمد طبرى معروف به خليلى ، حسن بن احمد جاوانى در كتاب “نور الهدى و المنجي من الردى” ، كتاب “النشر و الطي” كه روايات حذيفه و زيد بن ارقم از اين طُرُق است .

–          در اسناد خطبه مفصل غدير افرادى وجود دارند كه از نظر اهل تسنن مورد اعتماد هستند و از اين ديدگاه نيز بايد نقل اهل تسنن نسبت به خطبه غدير را در نظر داشت .

–          آنچه به عنوان مستند سازى خطبه غدير در بخش قبلى انجام شده دقيقاً اين هدف را دنبال مى‏كند كه اگر هم خطبه مفصل غدير در منابع اهل تسنن نقل نشده باشد ، با تفكيك مطالب آن و نشان دادن استناد هر يك به روايات آنان ثابت مى‏شود كه آنچه در اين خطبه آمده از نظر پذيرفتن اصل مطلب جاى شبهه‏اى ندارد ، اگرچه به صورت خطبه هم نباشد .

آنچه به عنوان متن كامل خطابه آمده با كداميك از مدارك نه گانه‏اش تطابق بيشترى دارد؟

در اين مورد به كار بردن كلمه “تطابق” مناسب نيست ، زيرا هدف از مقابله به دست آوردن كاملترين صورت از يك متن است كه در مقابله نسخ خطى مسئله‏اى رايج است . يعنى با كنار هم قرار دادن چند نسخه و ملاحظه اختلافات آنها قسمت‏هاى افتاده از يك متن به جاى خود باز مى‏گردد و تفاوت متن‏ها در كلمات مشخص مى‏گردد . پس مقابله حقيقى آن است كه هيچ نسخه‏اى اصل قرار داده نشود بلكه جمع بندى و تلفيقى از همه نسخه‏ها به صورت كامل‏ترين متن عرضه شود و به همين جهت نمى‏توان گفت : متن كامل به كداميك از مدارك نه گانه‏اش نزديكتر است . از سوى ديگر اگر يك نسخه اصل قرار داده شود ما فقط به يك روايت اكتفا كرده‏ايم و فقط اختلافات را در پاورقى‏ها آورده‏ايم ، و اين هرگز به معناى دستيابى به نسخه اكمل نيست .

آيا متن مفصل‏تر از خطبه معروف يافت نشده است ؟

آنچه تلاش علمى تا امروز نتيجه داده و با جستجوى بسيار به دست آمده ، در متن مقابله شده منعكس است و تاكنون هر نسخه‏اى يافت شده مقابله كاملى با آن صورت گرفته است . بنابر اين آنچه تاكنون عرضه شده كامل‏ترين نسخه تلقى مى‏شود كه مفصل‏تر از آن وجود ندارد .

آيا اجازه حديثى براى چنين مقابله‏ هايى كه درباره خطبه انجام شده لازم است؟

–         در روزگارى كه منابع ما به چاپ رسيده‏اند و يا حتى اگر به صورت خطى باشند توسط كارشناسان و متخصصين شناسايى شده و در كتابخانه‏هاى ويژه‏اى نگهدارى مى‏شوند ، اجازه حديثى لزوم گذشته را ندارد .

–          وقتى محقق اختلاف نسخ را در پاورقى نشان داده باشد و ظاهر و باطن كار او براى كارشناسان روشن باشد ، قضاوت در باره يك كار علمى نياز به اجازه ندارد .

آيا كلماتى از قبيل مصافقتى از عربى خالص دور به نظر نمى‏ آيد؟

در اين باره دو نكته لازم به ذكر است :

–          ضابطه قبول يا رد حديث هرگز فصاحت يا عربيت خالص نيست و هيچكس چنين ادعايى نكرده است . ما تابع اسناد معتبرى هستيم كه حديثى را براى ما نقل مى‏كند . معناى سند موثق آن است كه بر ما لازم است آن حديث و نقل را بپذيريم و طبق مفاد آن عمل كنيم ، چه با قواعد فصاحت تطابق داشته باشد و چه نداشته باشد . اين بدان جهت است كه معصومين : با در نظر گرفتن مخاطب يا مخاطبين سطح گفتار را تغيير مى‏دادند اگرچه قادر به فصاحت اكمل بودند .

–         تشخيص عربى خالص كار بسيار پيچيده‏اى است كه حتى بسيارى از اهل تخصص از آن عاجزند و اين مسئله در هر زبانى جارى است . دوران‏هايى كه هر زبانى گذرانده و تغييرات خواسته يا ناخواسته‏اى كه در آن ايجاد شده مسائلى است كه تشخيص خالص بودن هر زبانى را بسيار مشكل مى‏سازد و ما نمى‏توانيم ادعاهاى مطرح شده در اين زمينه را بپذيريم .


منبع : www.khetabeghadir.com




همچنین بخوانید
ویژه های سایت
آخرین مطالب
هدیه ای ماندگار و اصیل


جهت افزایش کیفیت مطالب لطفا دیدگاه خود را در خصوص این مطلب بیان کنید.

( الزامي ) (الزامي)