تاريخ انتشار : ۸ اسفند ۱۳۹۰ تعداد بازديد : 4474

 تاریخ نگاری مجلس


تاریخ نگاری مجلس

 

در حالی در آستانه برگزاری نهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی قرار داریم که مشارکت مردم در سرنوشت سیاسی و اجتماعی خود از طریق انتخابات با اوج گرفتن مشزوطه خواهی آغاز و بیش از صد سال سابقه دارد . قبل از پيروزي انقلاب اسلامي ، ۲۴ دوره مجلس شورای ملی تشکیل گردید .

در تاريخ ۱۴ جمادي‌الثاني سال ۱۳۲۴ قمري از طرف مظفرالدين شاه قاجار فرمان مشروطيت صادر شد و مجلس موقت که می بایست نظامنامه انتخاب را تهیه نماید در ۲۶ مرداد ۱۲۸۵ خورشیدی در عمارت نظام تشكيل شد .

۱۸ شهريور ۱۲۸۵ خورشیدی به وسيله ميرزا حسن‌خان منيرالملك ، مرتضي قليخان ، صنيع الدوله ، مخبرالسلطنه ، مخبرالملك ، موتمن الملك و محتشم السلطنه اولين قانون انتخابات تهيه و تدوين گرديد و بلافاصله پس از رسميت يافتن متمم قانون اساسي ، به تصويب مجلس رسيد و نخستین دوره مجلس شوراي ملي در ۱۷  مهر ۱۲۸۵ خورشیدی تشکیل شد .

براساس قانون مدت نمایندگی دو سال و ۶۰ نفر از تهران و ۹۶ نفر از ساير شهرستان‌ها انتخاب مي‌شدند . در دوره يكم انتخاب صنفي بوده و همه طبقات مردم در آن شركت نداشتند . سن انتخاب كنندگان ۲۵ سال وبالاتر بود . ملاكين و فلاحين بايد صاحب ملكي باشند كه هزار تومان قيمت داشته و در غير اين صورت از انتخاب كردن محروم بودند . زنان از حق انتخاب كردن و انتخاب شدن محروم بودند.

دومين قانون انتخابات موسوم به انتخابات دو مرحله ای در ۱۰ تيرماه ۱۲۸۸  خورشیدی تهيه و تدوين گرديد . به همه طبقات به غير از بانوان حق شركت در انتخابات داده شد و محدوديت‌هايي براي بي‌سوادها و افراد غيرمتمكن قايل شدند . به موجب بند ۴ از ماده ۴ قانون ، انتخاب كنندگان بايد حداقل ۲۵۰ تومان علاقه ملكي داشته و يا پرداختي ماليات آنها كمتر از ۱۰ تومان نباشد و يا ۵۰ تومان عايدي سالانه داشته و يا تحصيلكرده باشند . تعداد نمایندگان به ۱۲۰ نفر تقليل يافت و مطابق جدول نظامنامه انتخابات ، تمام ايران به ۳۰ حوزه عمومي تقسيم شد و سن رأي دهندگان  به ۲۰ سال و بالاتر تبدیل شد . به موجب ماده ۱۵ اين قانون ، انتخابات دو مرحله بوده یعني كه كساني كه واجد شرايط قانوني بودند در محله‌هاي يك شهر و يا در شهرهاي يك حوزه انتخابيه تعدادی مقرر را تعيين مي‌نمودند و سپس اشخاصي كه بدين ترتيب انتخاب مي‌شدند در مركز حوزه انتخابيه جمع شده و براساس جدول نظامنامه انتخابات تعدادی وكيل را تعيين مي‌كردند .

سومين قانون انتخابات در ۲۹ مهر ۱۲۹۰ خورشیدی به تصويب مجلس دوم رسيد . مجلس سوم پس از سه سال در ۱۴ آذر ۱۲۹۳ تشکیل شد و به علت شروع جنگ جهانی اول در ۲۲ آبان ۱۲۹۴ خورشیدی تعطیل شد . بر اساس قانون سوم قانون تمول ملغی و انتخابات عمومی گردید . تعداد نمایندگان ۱۳۶ نفر و انتخاب کنندگان بایستی در حوزه انتخابيه خود متوطن و يا لااقل شش ماه قبل از تاريخ انتخابات در آن حوزه اقامت داشته باشند .

بر اساس اصل ۴۳ قانون اساسي مصوب ۱۲۸۵ خورشیدی مقرر شده بود مجلس ديگري به نام مجلس سنا به عنوان مكمل مجلس شوراي ملي تشكيل گردد . ولي اين مجلس در سال ۱۳۲۸ خورشیدی با عضويت ۶۰ نفر تشكيل شد. از اين تعداد ۳۰ نفر نماينده انتصابي از طرف شاه و ۳۰ نفر ديگر منتخب مردم بودند. مدت نمايندگي اين مجلس تا سال ۱۳۲۴ خورشیدی ، ۶ سال بود . ليكن به موجب اصلاحي كه در ماده ۲۹ قانون انتخابات مجلس سنا در ۲۳ اردیبهشت ۱۳۴۵ خورشیدی به عمل آمد ، مدت دوره به ۴ سال تقليل يافت كه شامل دوره چهارم مجلس سنا نيز مي‌گرديد . به موجب اين اصلاحيه مقرر شد انتخابات هر دو مجلس شوراي ملي و سنا همزمان و در يك روز برگزار شود . قانون مجلس سنا مشتمل بر ۳۹ ماده بود كه در سال ۱۳۲۸ خورشیدی به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد و به موجب بند ۱ ماده ۶ و همچنين بند ۲ ماده ۹ اين قانون سن انتخاب‌كنندگان و انتخاب شوندگان به ترتيب حداقل ۲۵ سال و ۴۰ سال تمام بايد باشد و براساس ماده ۱۰ نيز اشخاص مي‌توانند براي سنا انتخاب شوند. شرايط طبقاتي براي كانديداهاي سنا علاوه بر شرايط مقرر فوق در زمره يكي از طبقات ذيل مي‌باشند :

-طراز اول از علما ، كساني كه لااقل سه دوره سابقه نمايندگي مجلس شوراي ملي داشته باشند .

-كساني كه مقام وزارت يا سفارت كبري يا استانداري يا مقام رياست يا دادستاني يا رياست شعبه ديوان كشور و حداقل ۲۰ سال سابقه قضايي داشته باشند .

-از امراي ارتش ، كساني كه به مقام استادي رسيده و لااقل ۱۰ سال سابقه استادي داشته باشند .

-كساني كه لااقل ۲۰ سال خدمت ، به مقام وزير مختاري يا كفالت و يا معاونت وزارتخانه رسيده‌اند.

پس از پيروزي انقلاب اسلامي اولين دوره انتخابات مجلس شوراي اسلامي در تاريخ ۲۴ اسفند ۱۳۵۸ برگزار شد و اکنون در آستانه برگزاری نهمین دوره مجلس شورای اسلامی قرار داریم. آمار و ارقام مربوط به مجالس شورای اسلامی در جداول زیر ارائه شده است.

دوره

تاریخ برگزاری انتخابات

تاریخ شروع مجلس

واجدین شرایط (نفر)

شرکت کنندگان (نفر)

درصد مشارکت

رئیس مجلس

اول

۲۴ اسفند ۱۳۵۸

۷ خرداد ۱۳۵۹

۲۰۸۵۷۳۹۱

۱۰۸۷۵۹۶۹

۱۴/۵۲

 اکبر هاشمی

دوم

۲۶ فروردین ۱۳۶۳

۷ خرداد ۱۳۶۳

۲۴۱۴۳۴۹۸

۱۵۶۰۷۳۰۶

۶۴/۶۴

 اکبر هاشمی

سوم

۱۹ فروردین ۱۳۶۷

۷ خرداد ۱۳۶۷

۲۷۹۸۶۷۳۶

۱۶۷۱۴۲۸۱

۷۲/۵۹

 اکبر هاشمی- مهدی کروبی

چهارم

۲۱ فروردین ۱۳۷۱

۷ خرداد ۱۳۷۱

۳۲۴۶۵۵۵۸

۱۸۹۶۷۰۴۲

۸۱/۵۷

علي اكبر ناطق نوري

پنجم

۱۸ اسفند ۱۳۷۴

۱۲ خرداد ۱۳۷۵

۳۴۷۱۶۰۰۰

۲۴۶۸۲۳۸۶

۰۹/۷۱

علي اكبر ناطق نوري

ششم

۲۹ بهمن ۱۳۷۸

۷ خرداد ۱۳۷۹

۳۸۷۲۶۴۳۱

۲۶۰۸۲۱۵۷

۳۵/۶۷

مهدی کروبی

هفتم

۱ اسفند ۱۳۸۲

۷ خرداد ۱۳۸۳

۴۶۳۵۱۰۳۲

۲۳۷۳۴۶۷۷

۲۱/۵۱

غلامعلی حداد عادل

هشتم

۲۴ اسفند ۱۳۸۶

۷ خرداد ۱۳۸۷

۴۳۸۲۴۰۰۰

۲۲۳۵۰۲۵۴

۵۱

علی لاریجانی

نهم

۱۲ اسفند ۱۳۹۰

؟؟؟؟؟

۴۸۲۸۸۷۹۹

؟؟؟؟؟

؟؟؟؟؟

؟؟؟؟؟

 


 منبع :

–  پایگاه اطلاع رسانی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی

–  قوانین مشروطه و قانون اساسی جمهوری اسلامی

–  پایگاه اطلاع رسانی وزارت کشور




همچنین بخوانید
ویژه های سایت
آخرین مطالب
هدیه ای ماندگار و اصیل


جهت افزایش کیفیت مطالب لطفا دیدگاه خود را در خصوص این مطلب بیان کنید.

( الزامي ) (الزامي)


  1. NASERALMAHDI گفت:

    مشتاق تبادل لوگو با شما عزیزان هستیم خوش حالمان کنید ;-(