تاريخ انتشار : ۱۶ تیر ۱۳۸۹ تعداد بازديد : 3489

 روز مالیات


۱۶ تیر روز مالیات

مالیات، واژه‏ای عربی است که در زبان فارسی به معانی باج، خراج، ارتفاع، حاصل و محصول به کار می ‏رود. این واژه جمع مالیه به معنای چیزی است که به دارایی و اموال تعلق دارد. مالیات در اصطلاح، سهمی است که به موجب اصل تعاون ملی و بر اساس مقررات، شهروندان موظفند از ثروت و درآمد خود، به منظور تأمین هزینه‏ های عمومی و حفظ منافع اقتصادی یا سیاسی و اجتماعی کشور، به قدر و توانایی خود به دولت بدهند تا دولت در هر موردی که مصلحت بداند، مصرف کند

انواع مالیات

مالیات دو گونه است:

۱٫ مالیات‏ های اولی(ثابت): مالیات‏ هایی است که نسبت، مقدار، مورد وضع یا مجموع آن ها را دین اسلام مشخص کرده است؛ مانند خمس، زکات، جزیه و… .
۲٫ مالیات ‏های ثانوی(متغیر): آن دسته از دریافت ‏هایی که حاکم اسلامی، بر اساس مصلحت مسلمانان، در شرایط خاصی به‏طور موقت وضع می ‏کند. این‏ گونه مالیات‏ ها می ‏توانند یا به‏ طور مستقیم مانند مالیت بر حقوق کارمندان دولت یا به‏ طور غیرمستقیم مانند افزایش قیمت کالا باشد. امروزه افزون بر مالیات‏ های ثابت اسلامی یعنی خمس، زکات، خراج و جزیه، مردم مالیات ‏های دیگری نیز تحت عنوان مالیات ‏های متغیر یا حکومتی به دولت می ‏پردازند که اختیار وضع آنه ا بر عهده حاکم اسلامی است.

اهداف مالیات

با توجه به اهداف بسیار متنوع اقتصاد اسلامی در مقایسه با مکتب ‏های دیگر، دولت برای تأمین مخارج مالی خود، به درآمدهای گوناگونی نیاز دارد. مالیات به عنوان یکی از مهم‏ترین راه‏ های درآمد دولت، در رسیدن به این اهداف اهمیت خاصی دارد:
الف) تأمین مالی مخارج معین: نظام مالیاتی اقتصاد اسلامی، از این نظر شبیه به عوارض عمل می ‏کند. با این تفاوت که مالیات، به طور کلی به خزانه‏داری دولت واریز می‏ شود و دولت مخارج مختلف خود را با آن تأمین می‏ کند، ولی عوارض گردآوری شده، تنها باید در موارد و مکان ‏های معین مصرف شود.
ب) عدالت اجتماعی: هر شهروندی در جامعه اسلامی به نسبت بهره‏ای که از امکانات جامعه و کشوری می ‏برد، باید در تأمین مخارج و هزینه‏ها سهیم باشد.
ج) اجرای سیاست ‏های اقتصادی: به هر میزان که بیشتر مالیات گرفته شود، هزینه مالیات دهنده، افزایش و در نتیجه، سود وی کاهش می‏ یابد. دولت با افزایش مالیات در برخی بخش‏ ها می ‏تواند جلو گسترش غیر ضروری آن ها را بگیرد یا با کاهش مالیات و در نظر گرفتن انواع معافیت‏ ها و تخفیف‏ ها، بخش‏ های دیگری را رونق بخشد.

ویژگی ‏های مالیات اسلامی

مالیات ‏ها در اسلام ویژگی ‏های متعددی دارد که در این‏ جا به چهار مورد می ‏پردازیم:

الف) عبادی بودن: برخی از مالیات‏ های اسلامی مانند خمس و زکات باید با قصد قربت انجام شود، ولی در مکتب ‏های دیگر، مالیات با عنوان عبادت پرداخت نمی ‏شود.
ب) معین بودن موارد مصف هر مالیات: هر یک از مالیات‏ ها، مصرف معینی دارد. برای مثال، پرداخت کنندگان خمس و زکات می‏ دانند مال خود را با چه هدفی و برای انجام چه مقاصدی، می ‏پردازند.
ج) مردمی و اخلاقی بودن: برخی مالیات‏ های اسلامی مانند زکات فطره را خود افراد در موارد تعیین شده هزینه می‏ کنند. این ویژگی سبب آشنایی بیشتر پرداخت‏ کنندگان مالیات با مستمندان جامعه و موجب افزایش روح برادری نزد آنان می ‏شود.
د) داوطلبانه بودن مالیات ‏ها: از نظر اسلام، انفاق، عملی است که افراد به صورت داوطلبانه انجام می ‏دهند و مسلمانان در طول تاریخ اسلام، انفاق‏ های واجب مانند زکات را با کمال اشتیاق می ‏پرداخته‏اند. این نشان می‏ دهد که دین مقدس اسلام با آیات و روایات توانسته است به تربیت اخلاقی مردم بپردازد و بیشترین اثر را در رفتارهای مسلمانان بر جای گذارد.

شرایط مالیات

برای وضع مالیات، معیارها و شرایطی باید تعیین گردد تا مالیات بر اساس آن ها گرفته شود. برخی از این معیارها بدین قرار است:

الف) عدالت: تناسب مالیات با توانایی پرداخت مالیات دهندگان.
ب) سهولت: گرفتن مالیات در مناسب ‏ترین زمان، بهترین شرایط و با ایجاد کمترین میزان ناراحتی و مزاحمت برای مؤدّیان مالیاتی.
ج) اطمینان: قابل پیش ‏بینی بودن مالیات و مشخص بودن مقدار، زمان و راه پرداخت آن.
د) صرفه ‏جویی: پایین بودن هزینه وصول مالیات تا حدّ ممکن.

مالیات در قانون اساسی

در اصل ۵۱ قانون اساسی آمده است: «هیچ نوع مالیات وضع نمی‏ شود، مگر به موجب قانونی. موارد معافیت و بخشودگی و تخفیف مالیاتی(هم) به موجب قانون مشخص می ‏شود.»
این اصل دو مطلب را تعیین می‏ کند:
الف) حق وضع مالیات به قانون و قوه مقننه منحصر می ‏شود تا هر مسئول اجرایی نتواند بر اساس نیازهای محلی و سلیقه ‏های شخصی، مالیات وضع کند.
ب) این قانون خدشه‏ناپذیر است. اگر به حکم قانون، مالیاتی قرار داده شد، کسی نمی‏ تواند از طرف خود مواردی را معاف کند یا کمتر از مقدار مقرر بگیرد. دولت و قوه مجریه نیز نمی ‏تواند در این قانون یا هر قانون دیگر تصرف و آن را کم یا زیاد کند. اگر هم در مواردی امکان معاف شدن یا تخفیف یافتن وجود دارد، باید در متن قانون به آن تصریح شود.

افراد مشمول مالیات

به تصریح ماده یک قانون مالیاتی، این افراد مشمول مالیات هستند:
۱٫ کلیه مالکان اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی در مورد اموال املاک خود واقع در ایران.
۲٫ هر شخص حقیقی ایرانی مقیم ایران، در مورد کلیه درآمدهایی که در ایران یا در خارج از ایران به دست می ‏آورد.
۳٫ هر شخص حقیقی ایرانی مقیم خارج از ایران، در مورد کلیه درآمدهایی که در ایران کسب می‏ کند.
۴٫ هر شخص حقوقی ایرانی، در مورد کلیه درآمدهایی که در ایران یا خارج از ایران به دست می ‏آورد.
۵٫ هر شخص غیر ایرانی(اعم از حقیقی یا حقوقی)، در مورد کلیه درآمدهایی که در ایرن کسب می‏کند.

بر اساس ماده دو قانون مالیاتی، مالیات شامل این موارد نمی‏شود:

۱٫ وزارت ‏خانه ‏ها و مؤسسه ‏های دولتی.
۲٫ دستگاه ‏هایی که بودجه آن ها به وسیله دولت تأمین می ‏شود.
۳٫ شهرداری ‏ها.

آسیب‏ شناسی نظام مالیاتی

پایین بودن فرهنگ مالیاتی

ترجیح دادن منافع شخصی بر منافع اجتماعی، بی ‏اعتقادی به نظام مالیاتی، ضعف اخلاقی مالیات دهندگان و نداشتن بینش کافی درباره پرداخت مالیات، از آسیب ‏های جدی مربوط به پرداخت کنندگان مالیات است. این عوامل، سبب عقب ماندن فرهنگ مالیاتی می ‏گردد؛ زیرا اگر پرداخت کنندگان، بینش کافی و اعتقاد به نظام مالیاتی داشته باشند و آن را مانند مالیات ‏های ثابت اسلامی، مقدس و محترم شمارند و داوطلبانه مالیات بپردازند، نظام مالیاتی کشور از بسیاری از مشکلات دامن‏گیر رهایی می ‏یابد. هم چنین ضعف اطلاعاتی و جلب نشدن اعتماد مردم به اهداف مالیاتی را می‏ توان جزو علت ‏های مربوط به نظام مالیاتی دانست که عامل مؤثری در پایین آمدن فرهنگ مالیاتی است و نقطه ضعف مالیات گیرندگان به شمار می ‏رود.

فراوانی معافیت ‏های مالیاتی

یکی از آسیب ‏های نظام مالیاتی را می ‏توان معافیت ‏های مالیاتی گوناگون دانست. دولت به منظور ایجاد زمینه برای توسعه سرمایه‏گذاری در بخش‏ های مورد نظر، حمایت از صنایع داخلی و صنایع نوپا و نیز حمایت از اقشار آسیب ‏پذیر، برخی معافیت‏ ها را در نظر می‏ گیرد. انتخاب هدف و موارد بخشودگی و معافیت مالیاتی، امر ساده‏ای نیست و پیچیدگی خاصی دارد که حتی با تحقیقات گسترده نیز نمی‏ توان از درستی تشخیص برای اعطای معافیت اطمینان یافت؛ زیرا قانونی که برای معافیت ‏ها در زمانی خاص برای کشوری برگزیده می‏ شود، لزوما برای دیگر کشورها یا دیگر زمان ‏ها اعتبار ندارد. با اعطای معافیت ‏های مالیاتی، گروهی از پرداخت مالیات، معاف می‏ شوند و این امر به کاهش درآمد های مالیاتی دولت می‏انجامد. بنابراین، اگر اعطای معافیت‏ ها با دقت لازم صورت نگیرد، دولت برای کسب درآمد مالیاتی مورد نظر، فشار مالیاتی سنگینی را بر گروه ‏های دیگر جامعه وارد می‏کند. در واقع، برای جبران کاهش درآمد مالیاتی، نرخ‏های مالیاتی بیشتری بر گروه ‏هایی که از معافیت ‏های سالیانه بهره‏مند نیستند، تحمیل خواهد شد.

ضعف نظام تنبیه و تشویق

یکی از مشکلات نظام مالیاتی، نظام تشویق و تنبیه است که ضمانت اجرای قانون نیز به شمار می ‏آید. البته بیشتر بازنگری ‏های صورت گرفته در قانون مالیات ‏های مستقیم، بی ‏توجه به تغییرات در شرایط اقتصادی و اجتماعی، بدون انجام اصلاحات و در مهم ‏ترین شرایط، با اندک تغییری به تصویب رسیده است. اگر چه جریمه ‏های مالیاتی در هر کشور با توجه به شرایط اقتصادی و اجتماعی آن منطقه تعریف می ‏شود، مقایسه تطبیقی جریمه در کشورهای گوناگون می‏ تواند در معرفی الگوی مناسب نظام مالیاتی مفید باشد.

راهکارهای اصلاحی نظام مالیاتی

اصلاح نظام مالیاتی، امری ضروری است و نقش مؤثری در نظام مالیاتی دارد. اکنون به بررسی برخی پیشنهادهای اصلاحی در این زمینه می ‏پردازیم:

۱٫ رفع ابهام‏ها و مشکلات موجود در قوانین فعلی مالیات‏ های مستقیم از نظر عبارتی و دستوری، به ‏گونه‏ای که بتواند به ‏صورت ساده و شفاف اجرا شود.

۲٫ استفاده از نیروهای متخصص در دریافت مالیات که افزودن بر شناخت مالیات، با جامعه‏ شناسی و روان‏شناسی اجتماعی نیز آشنایی داشته باشند.

۳٫ اختصاص بودجه‏ای برای برنامه‏ریزی و تبلیغ فرهنگ مالیاتی به وسیله روحانیان، نماز جمعه و صدا و سیما.

۴٫ زمینه ‏سازی برای نظام خود اظهاری و تشویق مردم به پرداخت داوطلبانه مالیات.

۵٫ حذف هرگونه رابطه در معافیت و تخفیف مالیات؛ زیرا افزون بر ضررهای مستقیم، انگیزه دیگر پرداخت‏ کنندگان مالیات را نیز متزلزل می ‏کند.




همچنین بخوانید
ویژه های سایت
آخرین مطالب
هدیه ای ماندگار و اصیل


جهت افزایش کیفیت مطالب لطفا دیدگاه خود را در خصوص این مطلب بیان کنید.

( الزامي ) (الزامي)